Interview in ParaVisie

Uit: tijdschrift ParaVisie november 2009

Ontmantel je afweer
en zie het heden

Ingeborg Bosch ontwikkelde meer dan tien jaar geleden PRI, dat staat voor ‘Past Reality Integration'. Belangrijk speerpunt van deze bewustzijnsleer zijn onze afweren, met andere woorden: illusies die ons een helder zicht op ons zelf en het leven benemen. "Als je 'oude pijn uit het verleden' onder ogen durft te zien, kun je je afweren ontmaskeren en het heden steeds vaker zien voor wat het werkelijk is: meestal verrassend onbelast."

TEKST: ART SCHROER

Waarom heb je destijds PRI ontwikkeld?

"Dat is nooit een bewuste beslissing geweest, maar 'iets' dat ontstaan is. Door een samenkomen van persoonlijke en werkervaring, opleiding en een aantal specifieke inspiratiebronnen als Alice Miller, Jean Jenson, Behavior Modification, Krishnamurti, Zenboeddhisme en Advaita Vedanta is PRI tot stand gekomen.
Eind jaren negentig werkte ik met Jenson samen en kwam tot de conclusie dat enkele elementen ontbraken. Beetje bij beetje ben ik toen mijn kennis en inzichten gaan toevoegen en heb ik een aantal nieuwe concepten ontwikkeld."

Is PRI gebaseerd op bestaande therapieën?

"Je vindt in PRI veel terug van andere therapieën. Zo bevat het onderdelen van CGT (gedrag en cognitie), Psycho-Analyse (heden-verleden), Primal therapie en EMDR (toegang krijgen tot traumatische gevoelens) en Mindfulness ('zijn' in het heden).
In PRI is er gelijke aandacht voor ons doen, denken en voelen. Dit allés binnen het uitgangspunt dat het heden sterk beïnvloed wordt door ons verleden, met als uiteindelijk doel steeds meer te komen tot leven in het nu.
Met behulp van onderstaande fasen leer je het hier en nu steeds vaker waar te nemen en te ervaren voor wat het werkelijk is:

•  dagelijkse zelfobservatie van ons doen, denken en voelen
•  structurele deconditionering van defensieve gedragingen, gedachten en gevoelens
• toelaten van verdrongen gevoelens."

Wat heb je opgestoken van oosterse filosofieën?

"Het belangrijkste wat ik van het Zenboeddhisme heb geleerd, is dat er zonder minutieuze zelfobservatie geen enkele ontwikkeling mogelijk is. Om je te kunnen ontplooien, zul je goed zicht moeten hebben op je gedachten, gevoelens en gedragingen. In PRI is dat de eerste stap. Jezelf altijd afvragen waarom je iets doet. Wat is je drijfveer? Is er sprake van een passende reactie op het hier en nu of ben je gevangen geraakt in de illusie van een afweer? In die zin is PRI een non-stop bewustzijnsmeditatie. Iemand die al jaren met Zen bezig was, zei eens: 'Eerst Zen, dan PRI. Ofwel: pas als je jezelf continu kunt observeren, kun je de volgende stappen in het PRI proces zetten. Zelfobservatie is het fundament waar het 'PRI-huis' op rust. Maar ook het Boeddhistische idee dat onze blik op de realiteit vooral bestaat uit illusies die door het ego worden gevoed, staat centraal in PRI."

'Om je te kunnen ontplooien, zul je goed zicht moeten hebben op je gedachten, gevoelens en gedragingen'

Wil je de basis van PRI beschrijven?

"Ik noem PRI liever een bewustzijnsleer dan een therapie, omdat het draait om het ontwikkelen van je bewustzijn, dat wil zeggen dat je je steeds meer gaat realiseren op wat voor subtiele en soms minder subtiele manieren jouw bewustzijn je voor de gek houdt. In de praktijk komt het erop neer dat je je vol toewijding toelegt op nauwgezette zelfobservatie en een structurele afweerontmanteling.
Alleen dan kan je verwachten dat je steeds meer helderheid krijgt of je in een afweer gevangen zit of dat je gevoelens hun oorzaak in het heden hebben. Het blijkt dan dat de meeste onprettige gevoelens, zoals boosheid, irritatie, stress en onzekerheid niets meer zijn dan afweren, die bijna liggen te wachten op een ontmaskering. Dan kunnen we ons zelf bevrijden uit het web van verstikkende illusies en het leven in zijn volle pracht en potentieel ervaren."

Wat heeft de zienswijze van Alice Miller voor PRI betekend?

"In haar werk ontdekte ik, lang nadat ik all psycholoog was afgestudeerd, wat ik daarna ben gaan zien als 'echte psychologie'. De manier waarop zij duidelijk maakt hoe diep de sporen zijn van onze opvoeding, heeft mij diep geraakt. Zonder het te weten, geven we van generatie op generatie dezelfde wonden door. We kunnen onze kinderen op een ongevoelige manier behandelen, negeren hun behoeften en weten zelfs niet wat hun werkelijke wensen zijn. We doen hen eigenlijk datgene aan wat onszelf is overkomen, ook al ziet het er aan de buitenkant dikwijls anders uit. Allemaal omdat we ons niet bewust zijn van onze eigen oude pijn die tijdens de jeugdjaren is ontstaan."

Welke afweren bouw je als kind op?

"Als kind ontwikkel je vijf afweren om de waarheid niet volledig te beseffen dat je niet altijd krijgt wat je nodig hebt. Deze afweren zijn angst, primaire afweer, valse hoop, valse macht en ontkenning van behoefte. Een kind denkt bijvoorbeeld: 'Ik word geslagen, mijn vader bedoelt het goed, ik ben een slecht kind, ik heb die straf nodig.'
De verpletterende waarheid dat het kind moet opgroeien in een omgeving waarin degene die het kind zou moeten beschermen het daar en tegen juist bedreigt en pijn doet, wordt weggehouden uit het bewustzijn. Of: 'Mijn vader houdt zoveel van mij, daarom komt hij 's avonds bij mij in bed en voelt hij aan mijn lichaam'. Ook hier kan het kind de waarheid weghouden dat het misbruikt wordt door degene die het onvoorwaardelijk moet kunnen vertrouwen. Zo zijn er talrijke situaties te beschrijven die vergelijkbare reacties oproepen bij een kind."

Veel draait dus om het afweermechanisme?

"We helpen met PRI iemand niet zich beter te laten voelen door hem bijvoorbeeld te leren zijn probleem te relativeren of zichzelf af te leiden met een positieve meditatie. Het door de cliënt ervaren probleem blijkt namelijk dikwijls een afweermechanisme te zijn. Dit is per definitie een illusie waarmee ons bewustzijn ons afleidt van het feit dat er een oude pijn is geraakt door een specifieke situatie in het heden. We zullen iemand helpen de pijn achter zijn afweer toe te laten. Hiermee wordt de noodzaak van de afweer, de motor zou je kunnen zeggen, gedeactiveerd.
Daardoor wordt het door de cliënt ervaren probleem – de afweer - ontmanteld. Iemand die last heeft van depressieve gevoelens, komt er zodoende achter dat de depressie zelf niet het probleem is, maar dat zijn bewustzijn hem door de depressieve gevoelens ervan afleidt dat een récente situatie oude pijn heeft geraakt. Dat kan zelfs zoiets kleins zijn als negatieve feedback van een collega.
In plaats van de cliënt aan te moedigen om zijn sombere gedachten te relativeren, in het juiste perspectief te zetten of los te laten', komt de cliënt er door PRI achter dat zijn gevoelens van minderwaardigheid hem beschermen tegen een verdrongen pijn uit zijn jeugd. In PRI kan dan in een regressie bijvoorbeeld boven water komen dat zijn vader hem behandelde als een sul, door hem steeds weer te vernederen tijdens het avondeten."

'Als we de ballast uit het verleden onder ogen zien, kunnen we de angel uit ons afweermechanisme halen'

Waarom is leven zonder ballast uit het verleden belangrijk?

"Alleen als we de ballast uit het verleden onder ogen zien en voelen hoe verpletterend die was, kunnen we de angel uit ons afweermechanisme halen. Op die manier, dus zonder de storende werking van afweer, kunnen we het heden zien voor wat het werkelijk is: meestal verrassend onbelast. Wat een openbaring! Vergelijk het met een beslagen bril. Als je daardoor kijkt, zie je de werkelijkheid ook niet goed. Afweer werkt net zo. Je neemt het heden op een vervormde manier waar.
Door PRI toe te passen, wrijf je als het ware je brillenglazen schoon en kan je op een gegeven moment misschien weer goed zien, zelfs zonder bril. Hiervoor is wel toewijding en discipline nodig, zaken die niet bij iedereen even populair zijn. PRI levert heel veel op, transformatie is zelfs mogelijk, maar vraagt evenredig veel van cliënten."

Op welke wijze krijg je via PRI antwoord op levens vragen?

"Veel mensen die aan PRI beginnen, hebben al allerlei therapieën of zelfontwikkelingswerk achter de rug. Ondanks alles wat ze hebben geleerd, zijn ze blijven zitten met het gevoel dat er ergens iets niet klopt, iets mist of iets niet duidelijk is. Ze zien hoe ze in hundagelijks leven telkens weer aanlopen tegen problemen met de partner, de kinderen, de baan, depressieve gevoelens, angsten, stress en conflicten, zonder dat ze snappen wat er misgaat. PRI biedt de handvatten om erachter te komen waarom je steeds weer tegen dezelfde zaken aan lijkt te lopen. En PRI geeft praktische 'tools' om er zelf iets aan te doen, waardoor je een resultaat bereikt dat blijvend is. Sinds enige tijd zijn we bezig om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de resultaten van PRI en daar zien we dat de mooie resultaten die we in de praktijk behalen, worden bevestigd door de cijfers. Al vrij snel, na ongeveer twaalf sessies, treden er significante resultaten op."

Hoe verloopt een sessie bij een therapeut?

"Dat is afhankelijk van de fase waarin je zit. In 'fase 1' zal de therapeut je vooral helpen je 'innerlijke observator' te ontwikkelen, aan de hand van je dagelijkse zelfobservaties. Is het eenmaal zover, dan helpt de therapeut je in 'fase 2' om de afweer te ontmantelen of, zoals we het in PRI noemen, de afweer om te keren. Dat houdt in dat je uit de afweer teruggaat naar de oude pijn, die geraakt is door een specifieke gebeurtenis in het nu. In 'fase 3' leert de therapeut je hoe je regressies kunt doen, ofwel hoe je toegang krijgt tot de pijn die verborgen zit achter de afweer. In 'fase 4' leer je de eerste drie fasen te integreren. Daarna kan je de thérapie afronden en zelfstandig verder gaan met PRI als een manier van leven."

Wat is de status van PRI in Nederland en België?

"Er zullen in 2010 ruim zestig PRI therapeuten zijn, gecertificeerd of nog in één van de stadia van opleiding. Vanaf 2010 zal de professionele opleiding voor het eerst in het Engels worden gegeven. Hiermee is de vierjarige opleiding tot PRI therapeut toegankelijk voor iedereen die Engels spreekt en hulpverlener is. Het boek 'De herontdekking van het ware zelf was al in het Engels beschikbaar. Nu is de internationalisering van PRI, na de vertaling van mijn boeken in het Frans en Italiaans, met de eerste groep van Franse, Belgische en Nederlandse therapeuten een feit. Personen die geïnteresseerd zijn in de opleiding tot PRI therapeut kunnen in juni meedoen aan de jaarlijkse PRI introductieworkshop voor hulpverleners."