 | Contact |
| Interview in Big is Beautiful | |||
Artikel verschenen in Big is Beautiful – voorjaar 2008 Past Reality Integration Verrassend onbelast leven in het heden Een terloopse opmerking of een afkeurende blik: soms komen die veel harder aan dan je zou willen. Grote kans dat ze je (onbewust) herinneren aan oude pijn uit het verleden. En dan reageer je meestal heftiger dan nodig. De bewustzijnsleer Past Reality Integration kan helpen om jezelf te bevrijden van oude afweermethodes. TEKST: Simone Pastoors  Aan het begin van de lezing "Leven zonder illusies" door psychologe Ingeborg Bosch in een bomvolle aula van de Vrije Universiteit in Amsterdam wordt het nummer ‘Feel’ van Robbie Williams gespeeld. Wanneer de laatste tonen wegebben, gaat Bosch in op de inhoud. Als Williams zingt over het gat in onze ziel, legt ze uit, duidt hij op het verdoven van oude, ingewortelde pijn. Dat kan door te veel te drinken, te roken en te eten of door juist niet te eten. “Maar dat gat van vroeger wordt niet meer gevuld. En dat hoeft ook niet meer. Het is een oud gat, geslagen door pijnlijke ervaringen van vroeger. Dat onder ogen durven zien is een grote stap.” Jammer genoeg dragen we dat soort pijn van vroeger vaak dag in dag uit met ons mee. Hij kleurt onze blik op het heden en kan onze gezondheid zelfs bedreigen. Er is een directe relatie is tussen ervaringen uit de jeugd en de latere gezondheid. Hersenonderzoek heeft aangetoond dat ingrijpende ervaringen uit je kindertijd ondermeer hun sporen nalaten in het zogeheten emotionele brein, het deel van de hersenen dat de ratio omzeilt. Iedere keer wanneer die herinnering wordt aangeroerd, worden de bijbehorende emoties in al hun heftigheid geactiveerd. We dragen herinneringen bij ons die we niet meer met woorden kunnen vatten maar op een onbewust niveau sturen ze het merendeel van ons dagelijks gedrag. Om daar greep op te krijgen, lanceerde Ingeborg Bosch in 2000 de vernieuwende therapie Past Reality Integration (PRI) met haar boek, De herontdekking van het ware zelf. Daarin legt ze uit hoe oude pijn ons in de greep van het verleden houdt en wat de methode inhoudt. Uitgangspunt is dat het bewustzijn ons gevangen houdt in ‘illusies’. Zelf noemt ze PRI daarom ook liever een ‘bewustzijnsleer’ dan een therapeutische methode. Ingeborg Bosch: “PRI gaat uit van een gedeeld bewustzijn. Met het ene deel ervaren we de wereld door de ogen van het kind dat we ooit waren, het andere deel ziet de wereld door de ogen van de volwassene die we nu zijn. Uitgangspunt is verder dat veel pijnlijke gevoelens niet in het heden worden veroorzaakt, maar afweerreacties zijn op een gebeurtenis uit het verleden. Maar het lijkt wél alsof het nu gebeurt en zo reageer je ook. Je gaat ook zoeken naar oplossingen in het nu. Dat is een grote illusie. Omdat je het heden door de bril van het verleden waarneemt, blijf je steeds dezelfde problemen en gevoelens tegenkomen. Ook als je die nieuwe relatie hebt en ook als je die andere baan krijgt, steken na verloop van tijd dezelfde problemen weer de kop op. Want afweren zijn van levensbelang voor een kind, maar als je volwassen bent, is hun effect helaas eerder destructief. Alarmbellen Want wat gebeurt er precies? Het kan je opeens overvallen wanneer een collega op een bepaalde manier iets aan je vraagt of wanneer de toon van een e-mail onaardig overkomt. Op het moment dat je te maken krijgt met een voorval in je dagelijks leven dat , zonder dat je je daarvan bewust bent, lijkt op iets pijnlijks van vroeger, gaan in je bewustzijn alarmbellen af. Het psychisch immuunsysteem reageert alsof het levensbedreigend is om die oude pijn boven te laten komen en activeert al even oude afweermechanismen. Bosch: “Oude pijn is een centraal begrip binnen PRI. Hij ontstaat in de eerste jaren van een kinderleven en niemand ontkomt daaraan. Dat kan ook niet, want er is geen ouder die het helemaal perfect doet. Door een kind te laten huilen, regelmatig je stem te verheffen of een kind te vragen om niet zo te zeuren of zich aan te stellen, kan het ontstaan. Omdat het als kind te pijnlijk is om te voelen dat de mensen waar je van afhankelijk bent je behoeften niet vervullen, overleef je door verdedigingsmechanismen ofwel afweren te activeren. Die stellen je in staat pijn die je niet kunt veranderen, ook niet te voelen door ze diep weg te stoppen. Maar in het heden kan oude pijn je geen kwaad meer doen: je bent volwassen en je kunt je eigen behoeften vervullen. Toch blijft je bewustzijn je wegleiden van die oude pijn door de vertrouwde afweren te activeren. Ingeborg: “Een van de functies van het bewustzijn is dat het oude pijn probeert weg te houden. We verlaten op dat moment ons volwassen bewustzijn, raken oude pijn in ons kindbewustzijn en in plaats van deze te voelen, gaan we direct door naar een afweer. Hierdoor reageren we op de situatie vaak heftiger dan nodig. Door bijvoorbeeld buitenissig boos te worden op een ander of onszelf extreme verwijten te maken. Of door te gaan eten of drinken. Muur van afweer PRI onderscheidt vijf afweermechanismen [zie: kader]. Die vormen samen een muur dat de oude pijn afdekt, waarbij de onderste afweerlaag angst is. Daarna volgen primaire afweer, valse hoop, valse macht en als vijfde en bovenste laag ontkenning van behoeften. We wisselen onze vijf afweren af, maar meestal domineren één of twee afweren. Welke, dat is per individu verschillend. De onderste afweerlaag bestaat uit angst in niet-bedreigende situaties. We staan het dichtst bij onze oude pijn wanneer we die afweer hanteren. Hoe hoger iemand in de muur van afweer zit, hoe verder hij of zij van zijn oude pijn verwijderd is. Bij ontkenning van behoeften, overheerst de illusie dat je amper behoeftes hebt of ze niet belangrijk vindt. Verslavingen helpen bij het in stand houden van deze illusie. Je voelt de leegte niet maar probeert hem te vullen met bijvoorbeeld eten of drank. Tevergeefs, want het gat kan niet meer gevuld worden. Het goede nieuws is dat dat niet meer hoeft. Wanneer je je afvraagt wat je er achter je afweer schuilgaat, is de kans groot dat je op oude pijn stuit. Je ontdekt wat er achter je gedrag verborgen zit. Ontmantelen en omkeren PRI is een intensieve, grondige methode om die oude pijn onder ogen te zien. Bosch: “PRI laat je zicht krijgen op dat onbewuste gedrag waardoor je de werkelijkheid vertekend waarneem. Het leert je in concrete stappen bewust te leven in het hier en nu, door te observeren op welke momenten je het heden waarneemt voor wat het is en op welke momenten niet. Daar ga je vervolgens mee aan de slag. Door je daarvan bewust te worden, oude pijn te voelen in plaats van uit de weg te gaan, kun je toewerken naar een heel bewustzijn waarmee je het leven ervaart zoals het werkelijk is.” PRI is enerzijds beïnvloed door Westerse therapieën – Freuds’ psychoanalyse en de daarop gebaseerde Primal Therapy van Janov, maar ook modernere cognitieve en gedragsmatige benaderingen – anderzijds door Oosterse denkwijzen met als basis zelfobservatie. “Als het goed is, zitten in iedere nieuwe therapie die ontwikkeld wordt, elementen van andere therapieën”, relativeert Bosch. “Maar wat PRI anders maakt, is dat de oude pijn zeer specifiek verbindt met het heden. Als men de diepte ingaat, ligt in andere therapieën vaal veel nadruk op het voelen van oud zeer. De verbinding tussen oud zeer, onze afweermechanismen en alledaagse situaties die deze afweren activeren, wordt slechts globaal bekeken. Ook wordt er in veel gangbare therapieën vooral over het verleden gepraat. Door het te analyseren en te interpreteren hoopt men dat er bij de patiënt inzicht ontstaat in wat er gebeurd is en dat dit zal leiden tot een verandering in gevoelens en gedrag in het heden. Helaas blijft die verandering, zeker op lange termijn, te vaak uit. Dat is ook logisch, want met een louter rationeel inzicht kun je de werking van het emotionele brein, dat per definitie de ratio buiten spel zet, niet diepgaand en blijvend beïnvloeden.” Behaagziek PRI werkt daarentegen als een soort laserstraal. “Het fileert tot op het bot ons dagelijks doen, denken en voelen en legt genadeloos bloot wanneer we het, gedreven door onbewuste afweren, onszelf en onze omgeving moeilijker maken dan nodig. Zo worden zowel het heden als het verleden, maar ook voelen, denken en doen op zeer exacte wijze onder de loep gehouden en aangepakt.” Iemand die zich chronisch afgewezen voelt, zal bijvoorbeeld alles doen om te voorkomen dat dit gebeurt. Dat kan extreem behaaggedrag op het werk veroorzaken. Of iemand staat stijf van de spanning tijdens een presentatie of in een vergadering. Als je PRI kunt toepassen, herken je het symbool dat die oude pijn aanraakt en waardoor je in één van de vijf afweren terechtkomt. Ten slotte ervoor kiezen anders te reageren en te voelen welke pijn dan boven komt.” De methode is intensief en vergt veel discipline, maar daar staat volgens Bosch veel tegenover: “De methode vraagt je dieper af te dalen in je verleden én om je steeds bewust te zijn van je gedrag, gedachten en gevoel in het heden. Als blijkt dat je in een oude afweer zit, moet je het aandurven om iedere dag je gedrag te willen zien en er heel gericht mee te werken. Natuurlijk is dat moeilijk, het is een proces dat je vraagt dingen te veranderen. Dat gaat met vallen en opstaan. Maar als je eenmaal de drempel over bent, leef je steeds meer vanuit je volwassen bewustzijn en kun en wÃl je niet meer terug. Uiteindelijk transformeer je je gedrag en leef je meer vanuit je volwassen bewustzijn. Je zult je leven meestal als verrassend onbelast gaan ervaren.” Succesvol met een onzekere onderlaag Suzan Sluiter (43) is re-integratiespecialist bij een psychologisch re-integratiebureau. Tijdens een ziekenhuisverblijf kreeg ze het boek De herontdekking van het ware zelf van Ingeborg Bosch cadeau. “Ik werd er zo door geraakt, dat ik besloot om in PRI-therapie te gaan. Ik volgde vier jaar een traject bij Ingeborg. “Toen ik nog op een reclamebureau werkte, zag iedereen mij als succesvol. Ik was een aanwezig en druk persoon, met overal het juiste antwoord op. Een stoere vrouw die gaat voor het resultaat en zich niet laat raken: dat is wat ik aan de buitenkant liet zien. Maar wanneer ik een klus goed had afgerond, dan kon ik niet blij zijn. Van binnen voelde ik me onzeker en er was altijd die latente angst. “Op mijn 27e kwam ik zwaar overspannen thuis te zitten. Aanleiding was een project dat op het laatst niet doorging. Ik was al maanden heel moe en had last van paniekaanvallen, dit was de druppel. Ik heb een half jaar niet gewerkt en wist ook dat ik niet terugwilde naar het reclamebureau. In plaats daarvan ben ik psychologie gaan studeren. Een prachtstudie, maar ook hier vertoonde ik hetzelfde gedrag. Ik werkte keihard en mijn cliënten en opdrachtgevers waren tevreden. Maar toch had ik na afloop datzelfde knagende, onzekere gevoel. Eigenlijk kan ik dit helemaal niet, schoot er dan door me heen. Dat was primaire afweer.” Contact “Daarnaast liep ik tegen dingen aan in de opvoeding van mijn zoon Boaz. Ik was zo gelukkig toen hij geboren werd, maar algauw kwam mijn onzekerheid om de hoek kijken. Toen hij ongeveer een jaar oud was, merkte ik dat ik alsmaar boos was. Hij ontwikkelde zich goed, maar was heel zelfstandig. Ik voelde dat ik geen aansluiting bij hem kon vinden en dat hij niet naar me luisterde. Daar voelde ik me zo verdrietig over en machteloos, dat ik boos werd op hem. De relatie van Suzan met haar zoon is de aanleiding geweest om PRI-therapie te gaan volgen. “Ik voelde dat er door zijn gedrag iets wezenlijks in mij werd geraakt, maar wist niet precies wat. Ik wist dat het met mijn verleden te maken had, maar hoe ik dan kon veranderen was me niet duidelijk. Ik ben opgegroeid in een gezin waarin iedereen verbaal heel sterk was. Ik was daardoor altijd alert, had altijd een antwoord klaar. Ik had al eerder cognitieve therapie gevolgd en geleerd om anders te denken en te kijken naar problemen. Maar mijn denken werd beïnvloed door mijn onbewuste gevoelens en mijn afweer. Dat is iets wat dieper zit en daar wordt in een cognitieve therapie geen aandacht aan besteed.” “In de therapie kwam ik erachter, dat het geen contact hebben met Boaz voor mij de aanleiding was om boos te worden. Het voelde alsof hij erop uit was om mij een hak te zetten. Door dit te ervaren tijdens de therapie, heb ik mijn afweer kunnen ontmantelen en hoefde ik niet meer boos te zijn op mijn kind.” Makkelijk was het niet. Suzan: “De PRI theorie is makkelijk, maar uiteindelijk gaat het om de stappen die ik zelf heb durven zetten. Dat ging in het begin moeilijk. Ik had er soms ook gewoon geen zin in om dagelijks mijn gedrag en reacties onder de loep te nemen. Maar op een dag liep ik met Boaz in het bos en toen legde hij opeens zijn hoofd op mijn schouders. Dit intieme gebaar, zijn vertrouwen in mij was voldoende om te beseffen dat ik er volledig voor moest gaan. Daarna kon ik de discipline wel opbrengen.” “Ik ben nu veel meer in contact met hem. Hij is een gesloten kind, maar hij bespreekt nu toch zijn problemen met me. Door PRI heb ik geleerd eerst naar mezelf te kijken en dan naar een ander. Dus wat gebeurt er, waarom kom ik in een afweer en hoe kan ik dat omkeren? Als ik die antwoorden zoek, is opeens de beladenheid eraf. Helemaal vrij te zijn van afweermechanismen is niet haalbaar. Maar het is wel veel minder geworden. Ik ben meer in contact gekomen met mijn gevoel, ben milder en rustiger geworden. Ik hoef niet meer zo veel van mezelf.” De afweerprofielen PRI gaat ervan uit, dat afweren je ‘beschermen’ om oude pijn niet te voelen. Welke vijf afweren zijn er? 1. Angst De diepste laag van afweer is angst, bijvoorbeeld spreken in het openbaar, angst voor kritiek, bang om alleen te zijn. Angst creëert de illusie dat je nog kunt ontsnappen als dat niet meer mogelijk is of dat je een situatie kunt beheersen. 2. Primaire afweer De overtuiging of illusie hebben, dat je niet deugt of iets niet kunt en het je eigen schuld is dat je niet krijgt wat je nodigt hebt. Minderwaardigheids- en schaamtegevoelens, depressiviteit, moedeloosheid en suïcidale gedachten vallen hieronder. 3. Valse hoop De grondgedachte van valse hoop is: ‘Ik kan krijgen wat ik nodig heb, als ik maar:liever ben, beter mijn best doe, slimmer ben, rijker ben, zorg dat anderen zich goed voelen enzovoort.’ Dat veroorzaakt vaak behaagziek gedrag, maar ook het niet aangeven van je grenzen is een teken van valse hoop. 4. Valse macht De kern hiervan is te denken, dat niet jij, maar de ander niet deugt. Als die maar verandert, dan worden jouw behoeftes vervuld. Gedrag dat hiermee gepaard gaat is: ongeduld, woede, irritatie, superioriteitsgevoelens en autoritair optreden, maar ook slachtofferdenkend. 5. Ontkenning van behoeften Mensen die alles relativeren, nooit ergens een probleem in willen zien, confrontaties vermijden en geen beslissingen durven nemen, ontkennen vaak hun behoeftes. Ze proberen daarmee te voorkomen dat ze voelen dat doe behoeftes niet vervuld worden. Deze afweer gaat dikwijls samen met allerhande dwangmatig gedrag en/of verslavingen als roken, drinken, eten en niet eten.
|
Bovenstaand artikel is verschenen in het blad "Big is Beautiful" in het voorjaar van 2008| PRI nieuws |
DVD over PRIDe DVD Een kennismaking met PRI is via deze website te bestellen. Op deze DVD vindt u een komplete uitleg over PRI door Ingeborg Bosch, een interview, een oefening en ... >>> |
Zoek in PRI: |
| Copyright 2010 Past Reality Integration B.V. | donderdag 9 september 2010 | Gepubliceerd: donderdag 2 september 2010 13:59:34 |