| Krassen op de hormoonspiegel |
Seksueel misbruik en ernstige mishandeling op jonge leeftijd laten hun sporen
achter, niet alleen op de ziel maar ook fysiek, in de hersenen. Zo’n verandering
in de hersenen resulteert in een verstoorde hormoonbalans die op oudere leeftijd,
zelfs dertig tot veertig jaar later, te traceren is door tijdens een speciale
proef de concentratie van enkele specifieke hormonen in het bloed te bepalen.
Er bestaat een zogeheten ‘biomarker’ van herhaalde traumatische gebeurtenissen op
jonge leeftijd. Deze opmerkelijke conclusie, trekt drs. Thomas Rinne op basis van
onderzoek onder veertig borderline- patiënten. De psychiater promoveert dinsdag
aan de Universiteit van Amsterdam (UvA).
Een borderline- patiënt kan bij een geringe aanleiding heftig emotioneel reageren.
In Nederland zijn er naar schatting 150.000 borderline- patiënten. Zij kunnen hun
stemming moeilijk regelen. Ze zijn het ene moment vrolijk, dan weer somber, angstig
of geïrriteerd. Stemmingswisselingen, zegt Rinne, die vaak eindigen in een depressie.
Het impulsieve en soms ook agressieve gedrag dat ze kunnen vertonen, geeft ondermeer
problemen in relaties. Ook hebben ze vaak emotionele botsingen op het werk. Ze zeggen
plotseling hun baan op of verbreken hun relatie. Veel borderline- patiënten hebben
een impulsief eetgedrag. Het zijn vaak zwart/witdenkers, zegt Rinne. Ze worden meestal
behandeld met een combinatie van medicatie en psychotherapie. Het borderline- syndroom,
dat mede door genetische factoren wordt bepaald, is in feite een verzamelnaam voor
een breed scala van symptomen. Er zijn grote onderlinge verschillen in gedrag van
patiënten. Een van de kenmerken is dat ze vaak niet adequaat reageren op stress.
Naar schatting twintig tot zeventig procent (verschillende onderzoeken geven een
ander percentage) van de borderline- patiënten zijn in hun jeugd getraumatiseerd
geweest. Dat heeft volgens Rinne geleid tot een gestoorde ontwikkeling van de hersenen
en van de organen die bepaalde hormonen produceren.
Komen mensen onder stress te staan dan reageert het lichaam daar onder meer op door
de productie van een aantal stresshormonen. Drie organen, de hypothalamus, de hypofyse
en de bijnier, zijn daarvoor verantwoordelijk.
Een gezonde reactie is een evenwichtige productie van hormonen, niet teveel en niet
te weinig van elk. Bij een getraumatiseerde borderline- patiënt, met een verstoorde
ontwikkeling van de hormooncentra in de hersenen, is de hormoonproductie niet meer
in balans.
Cortisol is één van de hormonen die in de bijnier wordt geproduceerd bij een stressreactie.
Dit hormoon voorkomt een overreactie van het lichaam, Het is feitelijk een natuurlijke
rem die moet voorkomen dat de stressreactie uit de hand loopt. Een ander hormoon
dat een rol speelt bij stressreacties is prolactine. De functie daarvan is minder
duidelijk dan die van cortisol. Rinne heeft geprobeerd aan de hand van metingen
van de concentratie cortisol en prolactine uit te zoeken hoe bij stress de hormoonproductie
bij borderline- patiënten, al dan niet getraumatiseerd, is verstoord. Hij deed dat
bij 39 vrouwen die onder behandeling waren bij de psychiatrische instelling De Geestgronden
in Bennebroek. Een groot deel van hen is op jeugdige leeftijd langdurig mishandeld
of seksueel misbruikt.
De proefpersonen zijn geselecteerd aan de hand van vragenlijsten en uitvoerige gesprekken.
Ter controle onderzocht Rinne ook een groep gezonde mensen. Beide groepen werden
onderworpen aan kunstmatig geïnduceerde stress door middel van het toedienen van
een bepaald medicijn.
Bij de chronisch getraumatiseerde borderline- patiënten werd direct na de stressinductie
een verhoogde concentratie cortisol gemeten. Terwijl bij niet getraumatiseerde proefpersonen
met het borderline- syndroom en bij de gezonde personen nauwelijks een verandering
van de cortisol concentratie werd gemeten.
Ook
reageert de prolactine concentratie bij getraumatiseerde borderline- patiënten anders
op stress dan bij niet-getraumatiseerde en de gezonde controlepersonen. Er bleek
een samen hang tussen de snelle verandering in de prolactine concentratie en de
heftigheid van de traumatische gebeurtenis, de frequentie en de leeftijd waarop
de patiënten in hun jeugd er voor het eerst mee te maken kregen.
Rinne: ‘Een uitzonderlijk hoge correlatie. Dat wijst op het bestaan van een biologische
marker van zo’n jeugdig trauma, bij borderline- patiënten, maar vermoedelijk ook
bij gezonde mensen die in hun jeugd langdurig misbruikt of mishandeld zijn geweest.
Er is geen reden om aan te nemen dat dit bij hen anders zou liggen. Een schokkende
constatering.’
Er is dus achteraf aan de hand van biologische, objectief te meten waarden vast
te stellen of iemand op jeugdige leeftijd is mishandeld of seksueel misbruikt? Het
lijkt erop, stelt Rinne: Als het bestaan van zo’n chronische jeugdtrauma wordt vermoed,
zou een hormoononderzoek dit vermoeden kunnen ondersteunen. Die verstoorde prolactine
respons hangt per slot van rekening samen met die traumatische gebeurtenissen en
niet met het borderline- syndroom.’
Enige voorzichtigheid is geboden, waarschuwt Rinne. De betrouwbaarheid moet eerst
nog verder worden onderzocht bij gezonde mensen die in hun jeugd zijn getraumatiseerd.
En dan niet alleen bij vrouwen, zoals nu is gebeurd, maar ook bij mannen. Ook zij
kunnen in hun jeugd te maken krijgen met traumatische gebeurtenissen die een litteken
achterlaten. Dit is vaak nog een taboe. Er zijn overigens geen concrete plannen
voor dit onderzoek.’
In eerste instantie is vroegtijdige herkenning van seksueel misbruik of van lichamelijke
mishandeling bij kinderen belangrijk, vindt Rinne. Een zo vroeg mogelijke therapie
kan misschien de ontwikkelingsschade aan de hersenen beperken, en daarmee een verstoring
van de hormoonsystemen. ‘Dat zou de kans kunnen reduceren dat zich bij iemand met
aanleg een borderline- syndroom ontwikkelt. Littekens op de ziel verdwijnen er niet
mee, maar schade aan het brein kan er mogelijk door worden beperkt. Hierdoor ondervindt
de patiënt later minder ellende, en op lange termijn zullen de kosten voor de gezondheidszorg
lager zijn.’
Een artikel uit
van Broer Scholtens in de bijlage 'Gezond' van zaterdag 25 mei 2002. |
|
| |
|
|
| PRI nieuws |
De DVD Een kennismaking met PRI is via deze website te bestellen. Op deze DVD vindt u een komplete uitleg over PRI door Ingeborg Bosch, een interview, een oefening en ... >>> |
Zoek in PRI:
|
|